A+ A A-

Stedenbouwkundig perspectief op de wadden

Impressie van Noorderstroom over Ruimtelijke Kwaliteit van het Waddengebied

Herberg ‘De Hoeke’ in Paesens staat te koop. De bestemming zal dus mogelijk veranderen en symboliseert zo dat de Wadden een gebied in beweging is. Dat bleek ook uit de presentaties tijdens de bijeenkomst van Noorderstroom in die herberg. Maar eerst werd een wandeling gemaakt over de dijk langs en ‘in’ de Waddenzee en kon men zien hoe de buitendijkse landaanwinning langzaam weer prijs gegeven wordt aan de natuur. De dijk voor de zeedijk loopt dood, maar bood niettemin een prachtig uitzicht. Het licht van de vuurtoren op Schiermonnikoog bleek reeds ontstoken … (lees verder RVDB-impressiePaesens-def, zie ook hieronder ) . En lees het verslag van deze bijeenkomst verslag Noorderstroom debat Wadden 3 maart 2009 .

Essay van Rob van der Bijl:
Ik moet bekennen dat ik als stedebouwer niet al te veel affiniteit heb met natuur, of met natuurlijk landschap. Dat komt zeker door mijn achtergrond; in Delft heb ik destijds succesvol een modernistische en functionalistische hersenspoeling afgerond. Maar het komt ook omdat ik geboren en getogen ben in Nederland, waar – zover ik in al mijn beperktheid kan overzien – natuurlijk landschap met een loep moet worden opgespoord. Misschien overdrijf ik, maar heb toch heel vaak buitenlandse toeristen en gasten zien glimlachen als hun Nederlandse kennissen repten over de natuur waar ze zich op dat moment in zouden bevinden. 
Ik ben opgegroeid achter de duinen, inderdaad in Den Haag, of nauwkeuriger, óp Scheveningen. Ja, óp..., want Scheveningers woonden (ze bestaan nauwelijks meer) niet in hun dorp, maar dus op Scheveningen. Dat komt misschien doordat het dorp op de duintoppen was gelegen. Enfin, die duinen herinner ik me nog goed en ik kom er trouwens ook nog wel. Maar wat me als klein jongetje al verbaasde was dat prikkeldraad. Een tocht door de duinen was voor mij hetzelfde als een wandeling langs een aangeharkt pad dat aan beide zijden was begrensd door prikkeldraad en waarschuwingsborden. Sindsdien is in mijn beleving de lengte prikkeldraad en de hoeveelheid aanwijzingen, ver- en geboden langs Nederlandse duin- en bospaden beslist niet afgenomen. Evenmin lijkt me, is de natuur veel toegenomen. 
Slechts één duin maakte indruk op mij. Dat was het Lindoduin, naar ik later begreep een van de laatste restanten van het (natuurlijk?) duingebied dat in de jaren 20 en 30 (van de vorige eeuw dus) had moeten plaatsmaken voor Scheveningse en Haagse woningbouw. Maar uitgerekend dat Lindoduin werd ontgraven in de tijd dat mijn stedebouwkundig bewustzijn opgang deed. Het hoge duin, een soort berg, maakte in luttele tijd plaats voor een nog veel hoger woongebouw, een galerijflat om precies te zijn. Ik vond het prachtig en die flat heeft zeker bijgedragen aan mijn fascinatie voor kunstmatig landschap! 
In Scheveningen werd een zangerig dialect gesproken, Schevenings, nauw verwant aan het Katwijks uit het dorp noordelijker. Je zegt trouwens niet Schévenings, maar Schèvenings, en de Katwijkers spraken wat minder zangrijk het ‘Kattiks’. Die Scheveningse tongvol herken ik nog onmiddellijk. Het mooiste woord is zee, of in het dialect, ‘zèh’. Veel later, na het lezen van Eric de Kuyper’s schitterende ‘Met zicht op zee’, kwam ik er achter dat de taal van de ‘Schèveningse Zèh’ langs de gehele Noodzeekust werd, en deels nog wordt gesproken: het Noordzeegermaans. Zoals in Oostende, misschien daar nog mooier, want de Noordzee heet er niet de zèh, maar het zèhtje. Als de storm gaat liggen zeggen ze er ‘’t zèhtje pist’. Prachtig, de Noordzee is geen oceaan, zelfs geen zee, maar een zèhtje. 
Mijn band met de kust en de zee is een feit, maar een feit dat zich maar lastig verhoudt met mijn appreciatie van kunstmatig landschap. Want één ding is zeker, de Noordzee is niet kunstmatig. Ook al zou je zo nu en dan daar aan kunnen twijfelen bij het zien van boorplatforms of windmolenparken. Maar voorlopig houd ik het er op dat de ‘Schèveningse Zèh’ en het ‘Zèhtje’ van Oostende puur natuur vertegenwoordigen. Maar... is de Noordzee ook natuurlijk lándschap? De zee en de kust vormen tezamen kustlandschap, dat wel, maar geen natuurlijk landschap. En is er dan wellicht sprake van natuurlijk landschap op zee, buiten het visuele bereik van de kust? Misschien in combinatie met wolkenluchten uit de schilderijen van Hollandse Meesters? Ik dwaal af. 
Wat ik geleerd heb op het Scheveningse strand (en later ook op andere stranden) is dat zee en het strand in ieder geval een dynamisch landschap vormen, vooral door de werking der getijden. Het opkomende en het wijkende water creëren telkens nieuwe landschappen. Op de schaal van een postzegel, in het leefruim van kwalletjes, krabbetjes en schelpjes, zijn dit natuurlijke landschappen. Maar op de schaal van de kustzone wordt het natuurlijke van die dynamische landschappen sterk onderdrukt door steden en infrastructuur en niet te vergeten door het vaak al te menselijke gebruik van de vaderlandse stranden (ga hier niet in details treden, maar vaak is dat echt vies). 
Het landschap van Scheveningen, het kustlandschap, het dynamische landschap van zee en strand – het heeft mij wat tijd gekost, ook nu weer – maar zelfs ik kwam er achter dat dit soort landschap in optima forma aanwezig is voorbij Scheveningen in het noorden, in het Waddengebied! Dat gebied strekt zich uit van Texel, of historisch gezien misschien al van Wieringen, tot aan het Deense eiland Fanø. En daartussen al die andere eilanden: Ameland, Borkum, Sylt, enzovoorts. Dat ik jullie deze column voorlees komt omdat ik al enige tijd verwikkeld ben in onderzoek naar dit Waddenlandschap.
Schiermonnikoog was mijn eerste kennismaking met het Waddengebied. Ik weet niet precies meer wanneer maar het was de tijd dat een zwarte Amerikaanse slee werd gebruikt voor het vervoer van gasten naar Hotel Van der Werff. Het kustlandschap was meteen overweldigend. Het brede strand, de Noordzee, de ruimte was er ongelooflijk. De uitgestrektheid van het strand voorbij de Balg, en de Wadden daarachter, adembenemend. Maar wat me op den duur het meest frappeerde was vooral de tegenstelling tussen die uitgestrektheid en openheid van de stranden, de Noordzee en de Waddenzee aan de ene kant en het eiland zelf aan de andere kant, of beter gezegd, aan de binnenkant. Het eiland is klein en de rest is groot; kleinschalig versus grootschalig. Het eiland staat voor gecompartimenteerde ruimte, de omgeving voor wijdsheid. Het eiland is overwegend kunstmatig, de omgeving overwegend natuurlijk.
Schiermonnikoog blijkt een prototype van Nederlands kustlandschap: de kust met de duinen daarachter, en daar weer achter een heuse, rationeel verkavelde polder (misschien is Terschelling nog een beter voorbeeld, maar daar kwam ik pas later terecht). Die orde vormt ook de basis voor het landschap van nagenoeg alle andere Waddeneilanden, zowel van de Nederlandse, als van de Duitse, maar ook van ten minste twee Deense Waddeneilanden. Dat Schiermonnikoog een soort mini-Holland vormt is goed te zien wanneer de kaart van het eiland 90 graden naar links wordt gedraaid. Dan zie je als het ware een variant op het landschap van Noord-Hollandse Schoorl en omgeving. Trouwens wanneer Texel 90 graden naar rechts wordt gedraaid, is meteen duidelijk dat Texel natuurlijk ook echt een Waddeneiland is; alhoewel sommige Waddenliefhebbers dat niet meteen met me eens zijn.
Op de meeste Waddeneilanden wordt gewoond. En daarom zijn er woningen nodig. Een Groningse architect, geboren en getogen op Schiermonnikoog, legde mij in de gelagkamer van Van der Werff ooit uit dat de eilandbevolking geen bal van architectuur begreep. Hij had kort daarvoor een project voor een plaatselijke vriend afgerond. Een woonhuis, over de gehele diepte gezoneerd, één helft privé (voor die vriend) en de andere helft bestemd voor verhuur aan toeristen. Die zonering was af te lezen aan de voorgevel. Het laagste deel, dat wil zeggen de goothoogte, bevond zich precies in het midden. Van daaruit liep het dak, enigs gebogen, in twee richtingen omhoog om zowel links als rechts de uiterste nokhoogte te bereiken. De architect had als het ware een traditioneel huis op het eiland in de lengte door midden gezaagd en vervolgens de twee helften verwisseld en aan elkaar geplakt. Daarmee bleef hij voldoen aan de plaatselijke bouwverordening, want nokhoogte OK en goothoogte OK. Aldus maakte hij niet alleen een lange neus naar de eiland-bureaucraten, maar schiep hij ook ruimte voor architectuur, en een mooi, doelmatig huis voor zijn vriend.
Wat ik wil zeggen, mij fascineert aan de Wadden juist die combinatie van kunstmatig landschap (polders, bebouwing, dijken, architectuur, stedebouw) en het vloeibare landschap van stranden en zee. Juist die tegenstelling. Zo mooi te zien op vele plaatsen in het Waddengebied. En misschien nog wel het mooiste vanuit de lucht. Met een beetje geluk zijn de eilanden goed te zien op een gemiddelde vlucht van Amsterdam richting Scandinavië. Bijvoorbeeld die dijk van het Duitse vasteland naar Sylt en een vergelijkbare verbinding voor het eerst volgende eiland in Denemarken. Of de harde kustverdediging van Duitse eilanden als Borkum en Langeoog.
Ik weet wel dat de Wadden voor velen synoniem zijn met natuur, of natuurgebied, maar ik was en ben vooral geïnteresseerd in de artificiële aspecten van dit kustlandschap, juist omdat daar die tegenstelling tussen natuurlijk en kunstmatig zo mooi uit de verf komt. De ‘vintage’ taxi-, later busdienst door en naar Hotel Van der Werff te Schiermonnikoog en de infrastructuur van de haven, allebei met als achtergrond de Waddenzee. De in onbruik geraakte bakens, zoals in de Kobbeduinen. En de twee vuurtorens van Schier, waarvan die ene een watertoren bleek te zijn. Trouwens voor mij is Wieringen ook een Waddeneiland, maar dan een ingekapseld eiland, opgenomen in de kunstmatigheid van Hollandse polders. En ook mooi, die ‘manmade’ slufter in, of beter door het duingebied van Texel. Bovenal hou ik van al die mooie nederzettingen, zoals Den Burg en De Cocksdorp op Texel, of het nouveau riche dorp Kampen op Sylt. Maar ook het smalspoorlijntje op Borkum tussen de haven en het dorp. En dan laat ik hier die straaljagers boven Vlieland en de Vliehors daaronder voor het gemak buiten beschouwing. Van Fanø waardeer ik juist dat het zo dicht bij de stad Esbjerg op het vaste land ligt.
Ik weet wel dat de Wadden voor velen synoniem zijn met natuur, of natuurgebied, maar ik was en ben vooral geïnteresseerd in de artificiële aspecten van dit kustlandschap, juist omdat daar die tegenstelling tussen natuurlijk en kunstmatig zo mooi uit de verf komt. De ‘vintage’ taxi-, later busdienst door en naar Hotel Van der Werff te Schiermonnikoog en de infrastructuur van de haven, allebei met als achtergrond de Waddenzee. De in onbruik geraakte bakens, zoals in de Kobbeduinen. En de twee vuurtorens van Schier, waarvan die ene een watertoren bleek te zijn. Trouwens voor mij is Wieringen ook een Waddeneiland, maar dan een ingekapseld eiland, opgenomen in de kunstmatigheid van Hollandse polders. En ook mooi, die ‘manmade’ slufter in, of beter door het duingebied van Texel. Bovenal hou ik van al die mooie nederzettingen, zoals Den Burg en De Cocksdorp op Texel, of het nouveau riche dorp Kampen op Sylt. Maar ook het smalspoorlijntje op Borkum tussen de haven en het dorp. En dan laat ik hier die straaljagers boven Vlieland en de Vliehors daaronder voor het gemak buiten beschouwing. Van Fanø waardeer ik juist dat het zo dicht bij de stad Esbjerg op het vaste land ligt.

 

Read more...

Oer de romtlike kwaliteit fan Fryslân

De kwaliteit fan ús lânskip krijt yn dit boekje omtinken. It is it kapitaal dêr’t wy mei wurkje en ús mienskiplike identiteit. De keunst is om nije ûntjouwings yn Fryslân sa’n plak te jaan dat it de kwaliteit fersterket. Dit boekje jout in byld fan it effekt fan kleuren en foarmen, it is bedoeld as stimulâns foar elkenien om mei respekt yn ûs lânskip te wurkjen.
(De kwaliteit van ons landschap krijgt in dit boekje aandacht. Het is het kapitaal waar we mee werken en ons gemeenschappelijke identiteit. Het is de kunst om  nieuwe ontwikkelingen in Friesland zo’n plek te geven dat het de kwaliteit versterkt. Dit boekje geeft een beeld van het effekt van kleuren en vormen, het is bedoeld als stimulans voor iedereen om met respect in ons landschap te werken.?
Aldus de redactionele toelichting bij dit boekje, samengesteld door Anje Wester-Koopmans e.a., uitgegeven door de provincie Fryslân, Plattelânsprojekten.
Een digitale copie van dit boekje is te vinden in de bijlage; De kwetsberens fan it lanskip, oer de romtlike kwaliteit fan Fryslân.
Meer informatie is te vinden op de site van Plattelânsprojekten Fryslân

Read more...
  • Published in Over ons

Over ons

De stichting De Noorderstroom is in opheffing. Per 9 januari 2017 hebben de bestuursleden besloten om de rechtspersoon De Noorderstroom te beëindigen. De afwikkeling is in gang gezet.

De Noorderstroom blijft als netwerk bestaan, maar heeft per ingang van 2017 geen team van mensen meer die de activiteiten aanzwengelt en coördineert. Bestuursleden en aanjagers hebben in het laatste kwartaal van 2016 besloten te stoppen met hun inzet. Het netwerk is 'slapend' gegaan. Deze website blijft minimaal 2 jaar toegankelijk. De aanjagers hopen dat anderen het stokje weer op pakken.

Het netwerk De Noorderstroom wilde en wil het inhoudelijk debat over de ruimte in Noord Nederland activeren. Tussen vakgenoten, met bestuurders en maatschappelijke organisaties. Het netwerk is vooral bedoeld om de professionals die met passie werken aan de ruimtelijke kwaliteit van Noord Nederland ondersteunen. En prikkelen. Prikkelen om over de eigen actualiteit en professie heen te kijken. En zo bij te dragen aan de ontwikkeling van het ruimtelijk vakgebied en begrippenkader.

Het bestuur van de stichting De Noorderstroom bestond uit: Michiel Firet, Tim Willems Kruize, Groningen en Karin Peeters. En kende tot en met 2016 verder als aanjagers: Derk den Boer, Mathijs Dijkstra en Oebele Gjaltema.

Het email-adres van het netwerk is offline gezet - er komt te veel spam op binnen. Wilt u contact zoeken, zoek dan even een van de bestuursleden of aanjagers via uw netwerk of via LinkedIn.

Read more...
Subscribe to this RSS feed